Ўзбекистон Сенати биноси. dccgefest.com сайти фотосурати
Ўзбекистон Сенати 2 октябрь куни бўлиб ўтган мажлисида 14 ёшга тўлмаган болаларга нисбатан жинсий зўравонлик учун жиноий жавобгарликни кучайтиришни назарда тутувчи қонунни маъқуллади. Бу ҳақда Олий Мажлис (Ўзбекистон парламенти) юқори палатаси матбуот хизмати хабар берди.
Президент қонунни имзолаганидан сўнг, ҳужжат Жиноят, Жиноят-процессуал, Жиноят-ижроия ва Меҳнат кодексларига, шунингдек, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексга ўзгартиш ва қўшимчалар киритади.
Асосий нормага кўра, 14 ёшга тўлмаган болани зўрлаш учун 25 йилгача озодликдан маҳрум қилиш ёки умрбод қамоқ жазоси белгиланади. Ушбу тоифадаги жиноятлар бўйича жавобгарликка тортиш ва ҳукмни ижро этиш учун даъво муддати қўлланилмайди. Боланинг ўлимига сабаб бўлган қасддан содир этилган жиноят ҳолатида айбдорни шартли равишда ҳукм қилиш ва шартли муддатидан илгари озод қилиш тақиқланади.
Қонун, шунингдек, болаларни ҳимоя қилишнинг қўшимча процессуал механизмларини жорий этади. Зўравонликдан жабрланган ёки унга гувоҳ бўлган вояга етмаганларга процессуал ҳаракатларга биринчи марта жалб қилинган пайтдан бошлаб бепул юридик ёрдам кўрсатилади. Вояга етмаган жабрланувчини сўроқ қилиш жараёни мажбурий равишда видеога ёзиб олинади. Бу болани бир неча марта сўроқ қилиш натижасида қайта руҳий жароҳат олишининг олдини олишга қаратилган. Жабрланувчи бола ва айбланувчи ўртасидаги юзлаштиришни фақат суриштирувчи, терговчи ёки прокурорнинг қарори ёхуд суднинг ажрими асосида ўтказилади.
Шунингдек, таълим ва тарбия муассасалари ходимлари томонидан болага нисбатан зўравонлик содир этилганда, улар билан меҳнат шартномасини бекор қилинади. Сенатор Покиза Аҳмеджанованинг сўзларига кўра, фақат 2025 йилнинг ўзида таълим муассасаларида болаларга нисбатан 122 та зўравонлик ҳолати аниқланган. Шундан 38 таси болалар боғчаларида, яна 84 таси мактабларда содир бўлган.
Қонун билан ота-оналарнинг болаларга лозим даражада ғамхўрлик қилмаслиги, жинсий таъқиб, никоҳ ёши талабларини бузиш ҳамда болаларни уларнинг саломатлигига зарарли ахборотдан ҳимоя қилишни таъминламаслик учун маъмурий жазолар кучайтирилади.
Сенат раиси Танзила Нарбаева муҳокама жараёнида қонун шов-шувли воқеалардан сўнг қабул қилинаётганини тан олди ва болаларни ҳимоя қилишда тизимли ёндашув зарурлигини таъкидлади.
«Биз ҳар сафар қандайдир воқеа содир бўлишини кутиб, шундан кейингина чора кўрмаслигимиз керак. <…> Бу содир бўлган даҳшатли воқеадан кейин ушбу қонунни қабул қилаётганимиз, вазиятга қарайдиган бўлсак, буни эртароқ қилиш керак бўлганини ҳам англатади », — дея «Газета.uz» сенатор сўзларини келтирган.
Нарбаева зўравонликни бевосита содир этган шахсларнинг ҳаракатларигина эмас, балки мансабдор шахсларнинг ҳаракатсизлигига ҳам ҳуқуқий баҳо бериш зарурлигини таъкидлади. Унинг фикрича, Бош прокуратура зўравонлик ҳақидаги хабарлар рўйхатга олинмай қолиши ёки яширилиши, текширувлар эса сунъий равишда чўзилиши ҳолатларига йўл қўймаслиги керак.
Қонунчиликни кучайтириш масаласи Наманган вилоятида беш ёшли қизалоқни зўрлаш билан боғлиқ шов-шувли иш фонида муҳокама қилинмоқда. Гумонланувчи сифатида болалар боғчасининг хўжалик ишлари мудири қўлга олинган. Унга Ўзбекистон Жиноят кодексининг 118-моддаси 4-қисми («14 ёшга тўлмаган шахсни зўрлаш») бўйича айблов қўйилган. Оммавий ахборот воситалари хабарларига кўра, ишдаги гумонланувчининг қариндошлари жабрланган қизалоқнинг ота-онасига босим ўтказган ва қизалоқнинг онаси аризасини қайтариб олиши учун пул таклиф қилган.
