Pixabay/ArmyAmber фотосурати
Олмаота шаҳри суди Бандлик ва ижтимоий дастурлар бошқармасини Афғонистон фуқаросининг қочқин мақомини бериш ҳақидаги такрорий аризасини кўриб чиқишга мажбур қилди, деб хабар беради Қозоғистон Халқаро инсон ҳуқуқлари ва қонунчиликка риоя этиш бюроси (ҚХИҲҚРБ) маълум қилишича. Ташкилот маълумотларига кўра, бу янги ҳолатлар юзага келгани муносабати билан қочқин мақомини бериш ҳақидаги такрорий илтимосномани кўриб чиқишга ваколатли органни суд мажбурлаганига оид биринчи ҳолатдир.
Олмаота ихтисослаштирилган туманлараро маъмурий судининг қарори 2026 йил 20 октябрда чиқарилган. Хавфсизлик нуқтаи назаридан хабарда Афғонистон фуқаросининг исми ва шахсий маълумотлари ошкор этилмаган. Маълум бўлишича, аввалроқ унга бошпана бериш рад этилган. Бироқ, аёл ўз ҳаёти ва вояга етмаган фарзандлари хавфсизлигига таҳдид солувчи янги ҳолатлар юзага келгани сабабли яна бир бор бошпана олишга уриниб кўрган.
Олмаота Бандлик ва ижтимоий дастурлар бошқармаси аввал чиқарилган суд ҳужжатларини важ қилиб, такрорий аризани қабул қилишдан бош тортган. Шундан сўнг Афғонистон фуқароси судга мурожаат қилган. Аёлнинг манфаатларини ҳимоя қилган ҚХИҲҚРБ юристи таъкидлашича, аризачи аввалги қарорлар устидан шикоят қилмаган, балки дастлабки мурожаат вақтида мавжуд бўлмаган янги ҳолатларни кўриб чиқишни сўраган.
Суд маъмурий даъвони қаноатлантирган ва бошқармани такрорий илтимосномани қабул қилиш ҳамда тўлақонли маъмурий тартиб-таомилни ўтказишга мажбур қилган.
Ҳуқуқ ҳимоячилари суд қарорининг ижро этилишини кузатиб бориш ва аёлга юридик ёрдам кўрсатишни давом эттириш ниятидалар.
ℹ️ 2021 йил август ойида Афғонистонда ҳокимиятни эгаллаб олганидан сўнг, «Толибон» аёллар ҳуқуқларини изчил равишда чеклай бошлади. Ҳолбуки, ҳаракат вакиллари 1996–2001 йиллардаги илк ҳукмронлик даврига нисбатан анча босиқ сиёсат юритишга ваъда беришганди. Ўша йилнинг сентябрь ойидаёқ университет талабалари учун қоидалар ўзгартирилди: эркаклар ва аёллар алоҳида ўқий бошлади, машғулотларга эса қатъий кийиниш қоидаларига риоя қилган ҳолда келиш талаб этилди.
2022 йил баҳорида ҳаракат аъзолари 12 ёшдан катта қизларнинг мактабларда ўқишини тақиқлади. Декабрь ойининг иккинчи ярмида қизларнинг олий таълим муассасаларида ўқишини тақиқловчи фармон чиқарилди. Ваҳоланки, бундан уч ой олдин Афғонистон университетларида кириш имтиҳонлари ўтказилиб, минглаб аёллар ўқишга қабул қилинган эди. Шунингдек, «Толибон» афғон аёлларига нодавлат ташкилотларда ишлашни тақиқлади, кейинчалик эса давлат хизматидаги аёлларга нисбатан ҳам чекловлар жорий этди.
Ниҳоят, Аёллар ишлари бўйича вазирлик тугатилди. Унинг ўрнига «Толибон» Исломий фазилатларни тарғиб қилиш ва иллатлар олдини олиш вазирлигини ташкил этди.
Қозоғистон Олий суди 2005 йилда «Толибон» ҳаракатини террорчилик ташкилоти деб тан олган, унинг республика ҳудудидаги фаолияти тақиқланган эди. Бироқ, 2024 йилда Остона «Толибон» режимини тақиқланган ташкилотлар рўйхатидан чиқарди. Президент Қосим-Жомарт Тўқаев бу қарорни Афғонистон билан иқтисодий ҳамкорликни ривожлантириш зарурати билан изоҳлади.
Ҳуқуқ ҳимоячиларига кўра, «Толибон» террорчилик ташкилотлари рўйхатидан чиқарилганидан сўнг Қозоғистонда Афғонистон фуқароларининг қочқин мақомини олиши деярли имконсиз бўлиб қолган.
