hronikatm.com сайти фотосурати
Туркманистон ҳавони ифлослантирувчи метан чиқиндилари энг юқори бўлган нефть ва газ иншоотлари рейтингида етакчи ўринни эгаллади. Тегишли рўйхат Лос-Анжелес (АҚШ) даги Калифорния университети мутахассислари томонидан ишлаб чиқилган Stop Methane лойиҳаси сайтида эълон қилинди.
Илмий ташкилот таҳлилчилари рейтингни жорий йилнинг 1 январидан 12 ноябригача олинган сунъий йўлдош маълумотлари асосида тузганликларини таъкидлайдилар. Рейтингга маълум бир даврда ҳавога энг юқори метан чиқиндиларини тарқатган конлар киритилган.
Экологларнинг аниқлик киритишича, рўйхатга соатига 3,7 дан 10 тоннагача чиқиндилар чиқараётган жойлар киритилган. Бу ҳолат кўпинча Туркманистоннинг Болқон вилоятидаги Эсенгули ва Туркманобод шаҳарлари яқинида жойлашган саноат иншоотларида қайд этилган.
Умуман олганда, ушбу Марказий Осиё республикаси рейтингдаги 25 та жойнинг 17 тасини эгаллайди. Мутахассислар рўйхатда атиги бир нечта давлатлар борлигини таъкидламоқдалар. Туркманистондан ташқари, улар қаторига Венесуэла, Эрон, Покистон ва АҚШ киради.
Stop Methane ташкилоти вакилларининг хабар беришича, уларнинг тадқиқотларида бутун дунё бўйлаб тахминан 2000 та нефть ва газ иншоотларида кузатилган 3000 дан ортиқ метан чиқиндилари ҳақидаги маълумотлардан фойдаланилган. Маълумотлар Американинг Tanager-1 сунъий йўлдоши томонидан олинган тасвирлар ёрдамида космик мониторинг лойиҳасидан олинган. Ушбу сунъий йўлдош сайёрадаги нефть ва табиий газ қазиб олинадиган асосий жойларни қайд этиши таъкидланади.
Мутахассислар шунингдек, зарарли чиқиндилар ҳаво ифлосланиши ва глобал исишга сезиларли даражада ҳисса қўшишини таъкидлайдилар. Масалан, соатига 5 тонна метан чиқарадиган манба (бу иншоот рейтингнинг ўртасида жойлашган) бир йил давомида атмосферани миллионлаб машина ёки битта йирик кўмир билан ишлайдиган электр станцияси каби ифлослантиради.
Метан чиқиндилари Туркманистонда ўнлаб йиллар давомида доимий муаммо бўлиб келган. 2019 йили халқаро экологлар мамлакат ғарбидаги Корпедже нефть ва газ конидан ҳавога тарқалаётган метаннинг миллионлаб автомобиллар томонидан ҳосил қилинган ифлосланишга тенг эканини кўрсатувчи тадқиқотни эълон қилишганди.
Айни пайтда, мамлакат расмийлари бу зарарли ҳодисага қарши курашишга ҳаракат қилмоқдалар ва вақти-вақти билан эришган натижалар ҳақида эълон қилишади. Хусусан, шу йилнинг апрель ойида «Марказий Осиё глобал иқлим муаммоларига юзланмоқда: умумий фаровонлик учун бирлашиш» форумида Туркманистон президенти Сердар Бердимуҳамедов метан чиқиндилари фақат 2024 йил охирига келиб 11 фоизга камайганини ва бу режалаштирилган даражадан юқори бўлганини маълум қилганди.
