4 июнь куни Ўзбекистон ва Россия президентлари Шавкат Мирзиёев ва Владимир Путин Жиззах вилоятида биринчи атом электр станцияси (АЭС) блоки қурилишига старт бердилар. Бу ҳақда president.uz ва kremlin.ru хабар берди.
Маросим Санкт-Петербургдан видеоконференция орқали бўлиб ўтди. Унда Халқаро атом энергияси агентлиги (ХАЭА) бош директори Рафаэль Гросси, «Росатом» корпорацияси бош директорининг биринчи ўринбосари Андрей Петров ва «Ўзатом» ядро энергетикасини ривожлантириш агентлиги директори Азим Ахмедходжаев иштирок этди
Президентлар ўз нутқларида лойиҳанинг ўзига хослигини таъкидладилар.
««Росатом» Ўзбекистоннинг Жиззах вилоятида ҳар бири 1000 мегаватт қувватга эга иккита йирик III авлод+ реакторини ва 55 мегаватт қувватга эга иккита кичик энергия блокини қуради. Ўзбекистон президенти томонидан танланган ушбу ноёб схеманинг дунёда аналоги йўқ ва АЭСни иложи борича кучли ва самарали қилади», — деди Путин.
Унинг таъкидлашича, станция ишга туширилгандан сўнг, у йилига тахминан 17 миллиард кВт/соат электр энергияси ишлаб чиқаради ва бу Ўзбекистон эҳтиёжларининг 15 фоизигача қоплайди.
Путин
Россия Ўзбекистонга имтиёзли экспорт кредити беришини маълум қилди.
Россия шунингдек, станция фаолиятининг барча босқичларида ёрдам кўрсатади. Бунга реактор ёқилғисини узоқ муддатли етказиб бериш, техник хизмат кўрсатиш, ишлатилган ядровий материалларни бошқариш ва АЭС учун малакали кадрларни тайёрлаш бўйича мажбуриятлар киради.
Президентлар АЭС қуриш жараёнида барча ХАЭА хавфсизлик стандартлари ва экологик талабларга риоя қилинишини таъкидладилар.
«Хавфсизлик биз учун мутлақ ва сўзсиз устувор вазифадир. Станцияни қуриш ва ишга туширишга тайёрлаш энг замонавий халқаро стандартлар, илғор муҳандислик ечимлари асосида ва ХАЭАнинг доимий назорати остида амалга оширилмоқда», — деди Мирзиёев.
Илгари, Путин билан алоҳида учрашувда Мирзиёев Ўзбекистон уран қазиб олиш бўйича дунёда бешинчи ва захиралар бўйича ўнинчи ўринни эгаллашини эслатганди.
«Бу бизнинг 60 йиллик келажагимиз. Бизнинг янги гибрид электр станциямиз 19,5 тонна уран талаб қилади. Биз бу масалани «Росатом»даги ҳамкасбларимиз билан жуда жиддий муҳокама қилмоқдамиз. Менимча, бу натижа икки томон учун ҳам жуда фойдали бўлади. Бу Россия ва Ўзбекистон ўртасидаги энергетика соҳасидаги стратегик лойиҳадир», — деб таъкидлади Ўзбекистон президенти.
Ўз навбатида, ХАЭА бош директори Рафаэль Гросси телеконференция давомида «Ўзатом» ва «Росатом» бутун дунё бўйлаб амалга оширадиган барча лойиҳаларга содиқ эканини таъкидлади.
«Улар хавфсизлик, ҳимоя ва тарқатмаслик тамойилларига тўлиқ ҳурмат билан қарашади. Биз ушбу лойиҳани ҳар бир босқичда амалга оширишга кўмаклашамиз, бунга амин бўлишингиз мумкин», — деди Гросси.
«Москва муҳандислик физикаси институти» Миллий тадқиқот ядро университетининг Тошкент филиали талабалари тугмани босиш орқали биринчи атом электр станцияси блоки қурилишини рамзий равишда бошладилар.
Бўлажак станция қуриладиган жойда «биринчи бетон»нинг рамзий қуйилиши бўлиб ўтди. «Ўзатом» агентлигининг таъкидлашича, биринчи бетоннинг қуйилиши (дастлабки босқичда 133 кубометр аралашма, умумий ҳажми 10 000 кубометрдан ортиқ) ушбу объектни ХАЭА халқаро стандартларига мувофиқ қурилаётган атом электр станцияси сифатида расман тасдиқлайди.
«Ўзатом» бош директори Азим Ахмедходжаевнинг сўзларига кўра,
Ўзбекистонда интеграциялашган АЭС қуриш қиймати 9,5 миллиард долларни ташкил этади.
«Биз [лойиҳа қийматининг 85-90 фоизини] кредит маблағлари сифатида жалб қилмоқчимиз. «Катта тўртлик» (Big Four) халқаро ҳамкорларимиз билан биргаликда олиб борган ҳисоб-китобларимизга кўра, агар бу миқдор лойиҳага инвестиция қилинса, бюджетга таъсир 165 миллиард доллардан ошади. Тегишли хизматлар кўрсатилади ва солиқ тушумлари ҳам олинади. Шунинг учун бу лойиҳа жуда самарали ҳисобланади», — деди Ахмедхаджаев.
Ўзбекистон ва Россия ўртасида атом энергетикаси соҳасида, жумладан, Ўзбекистоннинг биринчи АЭСини қуриш бўйича ҳамкорлик тўғрисидаги битим 2017 йил декабрь ойида имзоланган эди. Ўшанда АЭС мажмуаси ҳар бири 1200 МВт қувватга эга иккита энергия блокидан иборат бўлиши кутилган эди.
Кейинчалик, кичик атом электр станциясини (КАЭС) қуриш тўғрисида қарор қабул қилинди ва айнан ундан биринчи қадамни ташлашга келишиб олинди. 2024 йил 27 май куни Россия президенти Владимир Путиннинг давлат ташрифи давомида «Росатом» билан КАЭСни лойиҳалаш, етказиб бериш ва қуриш бўйича янги шартнома имзоланди. Станция Жиззах вилоятининг Фориш туманидаги Тузкон кўли яқинидаги тахминан 525 гектар ерда қурилади
Сўнгги келишувларга кўра, Форишдаги участкада ҳар бири 55 МВт қувватга эга РИТМ-200Н реакторли иккита кичик энергия блоки ва ВВЭР-1000 реакторли иккита йирик энергия блоки қурилади. Мажмуанинг умумий қуввати 2,1 ГВт ни ташкил қилади. Энергия блокларини ишга тушириш 2029-2035 йилларга мўлжалланган.
