mfa.tj сайти фотосурати
2026 йилнинг биринчи ярим йиллиги якунларига кўра, Швейцария Тожикистоннинг энг йирик савдо ҳамкорлари учталигига кирди. У фақат Хитой ва Россиядан кейинги ўринни эгаллади. Pamir Inside нашри келтирган республика Божхона хизмати маълумотларига кўра, ўзаро савдо ҳажми 1 миллиард доллардан ошиб, ўтган йилнинг шу даврига нисбатан қарийб 20 баробарга ошган. Бу мамлакатнинг ўнта етакчи савдо ҳамкори орасидаги энг юқори ўсиш суръати бўлди.
Таққослаш учун, олти ой давомида Хитой билан товар айирбошлаш ҳажми 1,78 миллиард доллар, Россия билан 1,32 миллиард доллар, Қозоғистон билан эса 770,1 миллион долларга етган.
Бу кескин ўсиш аввалги кўрсаткичлар билан солиштирганда янада яққол намоён бўлади. Бутун 2025 йил давомида Тожикистон ва Швейцария ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми атиги 386,5 миллион доллар бўлган. Республика президенти ҳузуридаги Статистика агентлиги маълумотларига кўра, 2025 йилнинг январь–май ойларида ўзаро савдо ҳажми бор-йўғи 49,8 миллион долларни ташкил этган.
Айни пайтда Швейцария ҳиссасига Тожикистон умумий экспортининг 36,3 фоизи тўғри келмоқда — январь–май ойларида бу қарийб 508 миллион долларни ташкил этган. Бу кўрсаткич Швейцарияни мамлакатнинг асосий экспорт йўналишига айлантирди. У бу борада Хитойни (25,7 фоиз) ва Туркияни (7,6 фоиз) ортда қолдирди.
Бу таъсирли ўсишнинг асосида атиги битта товар — олтин турибди.
Швейцария қимматбаҳо металлар савдоси ва уларни аффинаж қилиш бўйича дунёдаги энг йирик марказ ҳисобланади. Унинг заводларида жаҳонда қазиб олинадиган олтиннинг тахминан учдан икки қисми қайта ишланади. Тожикистон учун эса олтин экспорти тарихан валюта тушумининг асосий манбаи бўлиб келган. Халқаро статистикага кўра, бу савдо деярли фақат бир турдаги маҳсулотга таянади. Observatory of Economic Complexity маълумотларига кўра, 2023 йилда Тожикистоннинг 468 миллион долларлик олтин экспортидан 467 миллион доллари Швейцария ҳиссасига тўғри келган. Шунингдек, олтин республика экспортининг асосий маҳсулоти бўлган.
2025 йилдаги пасайиш олтин қазиб олишнинг тўхташи билан эмас, балки ҳукумат сиёсати билан изоҳланади. Тожикистон Миллий банки мамлакатда қазиб олинаётган олтиннинг асосий қисмини сотиб олади ва сўнгги йилларда уни хорижга сотиш ўрнига олтин-валюта захираларида жамлашни афзал кўрди. Статистика агентлиги раҳбари Жамшед Нурмаҳмадзода қимматбаҳо металлар экспорти қисқарганини жаҳон бозорида олтин нархлари ўсиб бораётган бир пайтда мамлакатнинг олтин-валюта захираларини кўпайтиришга интилиш билан изоҳлаган. 2024 йилда қимматбаҳо металлар экспорти 350 миллион долларгача (умумий экспортнинг 17,8 фоизи) тушган бўлса, бир йил аввал бу кўрсаткич 1,1 миллиард доллардан зиёд (46,6 фоиз) эди. Бу стратегия ўз самарасини берди: 2025 йил якунларига кўра, республика халқаро захиралари қарийб бир ярим баробарга ошиб, 6,4 миллиард долларга етди. 2026 йилда эса, божхона статистикасига қараганда, Душанбе ташқи бозорда олтинни кенг миқёсда сотишни қайта бошлади.
Эътиборлиси, Швейцариядан Тожикистонга импорт ҳажми ҳам кескин ошди. Январь–май ойларида республика умумий импортининг 11,6 фоизи, яъни қарийб 500 миллион доллари Швейцария ҳиссасига тўғри келди. Эҳтимол, бу импортнинг салмоқли қисмини ҳам олтин ташкил этади. Жаҳон банки таъкидлашича, Тожикистон Миллий банки олтинни аффинаж қилиш ва уни монетар олтинга айлантириш учун Швейцарияга юборади. Good Delivery халқаро стандартига мувофиқ тозаланган қуймалар эса кейинчалик мамлакат захираларига қайтарилади. Қимматбаҳо металларни ҳисобга олмаганда, Швейцариянинг Тожикистонга анъанавий экспорт ҳажми унчалик катта эмас. У асосан фармацевтика маҳсулотлари, саноат ускуналари ва соатлардан иборат.
Шу тариқа, савдо ҳажмининг 20 баробар ўсиши ортида янги бозорларнинг очилиши ёки қўшма ишлаб чиқариш лойиҳаларининг йўлга қўйилиши эмас, балки хомашё иқтисодиётига хос бўлган оддий жараён — жаҳон бозорида олтин нархлари рекорд даражага етган бир пайтда давлат олтинининг Швейцария бозорида йирик ҳажмда сотилиши ётибди.
