Европа Иттифоқи сўнгги беш йил ичида Афғонистонга миллиардлаб доллар миқдорида ёрдам йўналтирганига қарамай, мамлакатдаги гуманитар вазият ёмонлашишда давом этмоқда: 2026 йилда беш ёшгача бўлган қарийб 3,7 миллион бола тўйиб овқатланмасликдан азият чекмоқда, халқаро молиялаштиришнинг қисқариши эса қарийб 600 та тиббий муассасанинг ёпилиши ёки фаолиятини тўхтатишига олиб келган.
Кеча, 2026 йил 13 август куни тарқатилган Европа Иттифоқи баёнотида айтилишича, 2021 йил август ойида “Толибон” ҳокимиятга қайтганидан бери Брюссель Афғонистонга гуманитар ёрдам, соғлиқни сақлаш, таълим ва аҳолининг асосий эҳтиёжларини таъминлаш учун 2 миллиард евродан ортиқ маблағ ажратган.
Маблағлар нодавлат ташкилотлар, БМТ тузилмалари, Халқаро Қизил Хоч Қўмитаси, Афғонистон Қизил Ярим Ой жамияти ва Жаҳон банки орқали йўналтирилган. Европа ташқи ишлар хизмати (EEAS) таъкидлашича, маблағлар “Толибон” назоратидаги давлат тузилмалари орқали ўтмайди ва уларга ҳеч қандай фойда келтирмайди.
Шу билан бирга, гуманитар ташкилотлар жойларда вазият кескин ёмонлашаётганидан огоҳлантирмоқда. Pajhwok Afghan News нашри Save the Children ташкилотига таяниб ёзишича, сўнгги тўрт йил ичида тўйиб овқатланмасликдан азият чекаётган беш ёшгача бўлган болалар сони 14 фоизга кўпайиб, 2026 йилда қарийб 3,7 миллион нафарга етган. Бу мазкур ёш гуруҳидаги деярли ҳар ўнинчи бола демакдир. Жорий йилнинг иккинчи чорагида Афғонистон вилоятларининг учдан икки қисмида вазият ўтган йилнинг шу даврига нисбатан ёмонлашган.
Шу билан бирга, гуманитар молиялаштиришнинг қисқариши туфайли мамлакатда қарийб 600 та тиббий муассаса ёпилган ёки ўз фаолиятини тўхтатган. Бу тахминан 4 миллион кишига таъсир кўрсатди, уларнинг қарийб ярми болалардир.
Save the Children ташкилотининг Афғонистондаги директори Ашиш Дхаммалнинг таъкидлашича, оғир очарчилик, миллионлаб мигрантларнинг қайтиши, аҳолининг ички кўчиши, табиий офатлар ва кўп йиллик қурғоқчилик гуманитар ресурслари аллақачон чекланган мамлакатга қўшимча босим ўтказмоқда. У халқаро ҳамжамиятни инқироз янада чуқурлашиб кетишидан олдин чора кўришга чақирди.
Бошқа томондан, Al Jazeera нашри Save the Children маълумотларига таяниб хабар беришича, Афғонистонга халқаро гуманитар ёрдам ҳажми тўрт йил ичида қарийб 70 фоизга қисқарган — 2022 йилдаги 3,27 миллиард доллардан 2025 йилда тахминан 1 миллиард долларга тушган. 2026 йил ўртасига келиб зарур маблағларнинг атиги 438 миллион доллари жалб қилинган, яъни молиялаштириш тақчиллиги қарийб 74 фоизни ташкил этган.
Шундай қилиб, парадоксал вазият юзага келмоқда: Европа Иттифоқи толиблар ҳокимиятга қайтганидан кейин Афғонистонга 2 миллиард евродан ортиқ ёрдам кўрсатганини айтади, бироқ гуманитар ташкилотлар болалар ўртасида тўйиб овқатланмаслик кучайиб, аҳолининг асосий тиббий ёрдамдан фойдаланиш имконияти қисқараётганини қайд этмоқда. Бу тафовут шу билан изоҳланадики, барча донорлар томонидан кўрсатилаётган халқаро ёрдамнинг умумий ҳажми — жумладан, молиялаштиришни кескин қисқартирган энг йирик донор АҚШ ҳиссаси — ЕИ каби айрим донорларнинг ҳиссаси ўсишидан кўра тезроқ камаймоқда.
