Ўзбекистон меҳнат миграцияси таркибида МДҲ давлатларининг улуши бир йил ичида қарийб учдан бир қисмга қисқариб, Европа ва Шарқий Осиё йўналишларига ўз ўрнини бўшатиб берди. Бу ҳақда Ўзбекистон Марказий банкининг 2026 йил биринчи ярим йиллиги якунлари бўйича таҳлилий шарҳидаги маълумотлар гувоҳлик бермоқда.
Регулятор маълумотларига кўра, Ўзбекистондан меҳнат мигрантларининг умумий оқимида Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги (МДҲ) мамлакатларининг улуши 29 фоизга камайган. Шу билан бирга, Европа мамлакатларининг улуши 42 фоизга, Шарқий Осиё давлатларининг улуши эса 26 фоизга ошган.
Миграция агентлиги маълумотларига кўра, ҳозир хорижда қарийб 1,4 миллион нафар Ўзбекистон фуқароси меҳнат қилмоқда.
Уларнинг 834,2 минг нафари Россияда, 84,4 минг нафари Қозоғистонда, 72,1 минг нафари Туркияда, 46,4 минг нафари Жанубий Кореяда. Европа мамлакатларида 258 минг нафар ўзбекистонлик меҳнат қилмоқда, бошқа давлатларда эса 97,7 минг нафар фуқаро ишлаяпти.
Жорий йилда хорижда юқори маошли иш ўринларига 124,5 минг нафар Ўзбекистон фуқароси жойлаштирилган.
Хорижда ишлаётган ўзбекистонликлар орасида 398,9 минг нафар аёл бор. Бу мигрантларнинг умумий сонининг 28,6 фоизини ташкил этади. 30 ёшгача бўлган ёшлар сони 402,1 минг нафар ёки 28,9 фоизни ташкил қилади.
Ташқи меҳнат миграцияси географиясини диверсификация қилиш жараёни давом этмоқда. Шарҳда қайд этилишича, бу ривожланган мамлакатлардан Ўзбекистонга трансчегаравий пул ўтказмалари ҳажмининг ошишида ҳам намоён бўлмоқда. Жумладан, Буюк Британиядан пул ўтказмалари 62 фоизга, Европа Иттифоқи мамлакатларидан 27 фоизга, АҚШдан эса 19 фоизга ошган.
2026 йилнинг биринчи ярим йиллигида хориждан Ўзбекистонга жами 9,3 миллиард доллар пул ўтказмалари келиб тушган. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 13 фоиз кўп. Шу билан бирга, пул ўтказиш усуллари таркиби сезиларли ўзгарган. Асосий ҳажм — 4,8 миллиард доллар ёки 51,7 фоиз — картадан картага тўғридан-тўғри ўтказмалар (P2P) ҳисобига тўғри келган. Уларнинг улуши 2025 йил биринчи ярим йиллигига нисбатан 32 фоизга ошган.
Анъанавий халқаро пул ўтказмалари тизимлари орқали 4,3 миллиард доллар, яъни умумий ҳажмнинг 46,7 фоизи келиб тушган. Ушбу канал орқали ўсиш атиги 0,3 фоизни ташкил этган. SWIFT тизими орқали банк ўтказмаларининг улуши 1,6 фоизгача қисқарган — бу 142 миллион доллар бўлиб, ўтган йилга нисбатан 43 фоиз кам.
Миграция оқимларининг Ғарбга қайта йўналиш олишининг асосий сабабларидан бири узоқ муддатли демографик прогнозлардир. Марказий банк шарҳида келтирилган баҳоларга кўра, 2030 йилга бориб Европа мамлакатларида аҳолининг қариши ва меҳнатга лаёқатли фуқаролар улушининг қисқариши маҳаллий меҳнат бозорлари учун асосий тизимли муаммога айланади. Европа минтақасида ишчи кучи танқислиги 7,5–10,5 миллион киши деб баҳоланмоқда.
Германияда, прогнозларга кўра, ЯИМ ўсиши секинлашмаслиги учун ҳар йили камида 400 минг нафар малакали мигрант талаб этилади. Японияда парвариш, қишлоқ хўжалиги ва қурилиш соҳаларида ишчи кучи танқислиги 6–7 миллион кишига етади. Жанубий Кореяда эса кемасозлик, металлни қайта ишлаш ва электроника соҳаларида 1,2–1,5 миллион нафар ишчига эҳтиёж бор. Яқин йилларда тиббиёт, кексаларга қараш, «яшил» энергетика, қурилиш, транспорт ва логистика соҳалари мутахассисларига талаб энг юқори бўлиши кутилмоқда.
Айни пайтда Ўзбекистон 23 давлат билан ташкилий меҳнат миграцияси бўйича 48 та келишувга эга. Фақат сўнгги икки йилда 14 давлат билан 18 та янги ҳукуматлараро ва идоралараро келишув тузилган. 36 давлатдаги 325 дан ортиқ йирик иш берувчи ва рекрутинг компаниялари билан ҳамкорлик йўлга қўйилган.
Истиқболли ҳамкорлар қаторида Германия, Буюк Британия, Италия, Испания, Швеция, Франция, Болгария, Руминия, Словакия, Словения, Сербия, АҚШ ва Япония бор. Бунда АҚШ, Италия, Швеция, Франция ва Словения янги йўналишлар сифатида рўйхатга қўшилган.
Ушбу келишувлар Ўзбекистондан мутахассисларни савдо ва хизмат кўрсатиш, соғлиқни сақлаш ва ижтимоий таъминот, транспорт ва логистика, қишлоқ хўжалиги, саноат, қурилиш, металлни қайта ишлаш, ёғочни қайта ишлаш, шунингдек, нефть-газ ва тоғ-кон саноати соҳаларига жалб этишни назарда тутади.
Шарҳда таъкидланишича, ташқи меҳнат миграциясини ташкиллаштирилган асосда янада ривожлантиришда жаҳон меҳнат бозоридаги демографик ва таркибий ўзгаришлар, шунингдек, ишчи кучига талаб юқори бўлиши кутилаётган янги жуғрофий ва касбий йўналишларни ҳисобга олиш зарур.
