Жанглар ҳудуди. memar.press фотосурати
Толибларга қарши қуролли «Афғонистон Озодлик фронти» (АОФ) гуруҳи, Афғонистон Миллий армияси собиқ Бош штаби раҳбари генерал Ясин Зиё бошчилигида, Бадахшон вилоятининг шимоли-шарқий қисмидаги Зебак туманида «Толибон» ҳаракатига тегишли учта базани эгаллаганини эълон қилди. Бу ҳақда генерал Зиё вакили 2026 йил 24 июль куни Афғонистон масалалари бўйича журналист ва сиёсатшунос Андрей Серенкога маълум қилди.
Манбага кўра, АОФ жангарилари камида 30 нафар толибни йўқ қилган ва яна қарийб 20 нафарини яралаган. Гуруҳ вакиллари ўз томонидан икки киши ҳалок бўлгани ва уч киши яраланганини билдирган. Фронт вакили таъкидлашича, эгалланган базалар ҳозир ҳам АОФ назорати остида қолмоқда. Зебак тумани Покистон билан чегарадош бўлиб, у тоғли Бадахшон ҳудудидаги Афғонистон–Покистон чегарасининг кам сонли ўтиш мумкин бўлган қисмларидан бири ҳисобланади.
Зебакда оғир жанглар уч кундан бери давом этаётганини мустақил афғон манбалари ҳам тасдиқламоқда, бироқ улар ҳужум қилган гуруҳ номини аниқ айтмаган ва АОФ томонидан келтирилган йўқотишлар ҳақидаги рақамларни келтирмаган.
23 июль, пайшанба куниёқ вилоятдаги манбалар Afghanistan International ахборот агентлиги ва Афғонистоннинг «Мемар пресс» нашрига маълум қилишича, номаълум қуролли шахслар Зебак тумани Топхона ҳудудида толибларнинг бир нечта постларига ҳужум қилган. Жавоб тариқасида толиблар ҳудудга қўшимча кучлар, жумладан, вертолётлар орқали олиб келинган махсус бўлинма жангчиларини юборган.
Манба жангни «жуда шиддатли» деб таърифлаб, ҳозирча ҳужум қилганлар айнан қайси гуруҳга мансублиги аниқ эмаслигини айтган. Афғонистоннинг «Хуросон таймс» нашри ҳам манбаларга таяниб, пайшанба куни жанглар чегара ҳудудида, Топхонадаги Калич қишлоғи яқинида бошлангани ва толиблар «оғир йўқотишларга» учраганини хабар қилган. Бу ҳудудда толиб кучларига ҳаракат Бош штаби раҳбари Қори Фосеҳуддин Фитратнинг амакиваччаси бўлган мулла Жамил қўмондонлик қилмоқда.
24 июль, жума куни Afghanistan International Бадахшон манбаларига таяниб хабар беришича, Зебакдаги жанглар давом этмоқда, толиблар эса тун давомида йўқотган позицияларини қайтариб ола олмаган. Шу нашрнинг алоҳида хабарига кўра, Зебакдаги тўқнашувлар давомида толибларга қарши қуролли кучлар ҳаракатнинг қўмондонларидан бирини ўлдирган. Шундай қилиб, толиблар орасида жиддий йўқотишлар бўлгани ва уларнинг айрим позициялардан маҳрум бўлгани АОФ баёнотидан мустақил равишда ҳам тасдиқланмоқда. Бироқ, ҳалок бўлганлар ва ярадорлар аниқ сони, шунингдек, эгалланган базалар айнан Афғонистон Озодлик фронтига тегишли экани ҳозирча расман тасдиқланмаган. «Толибон» ҳаракати ҳозирча Зебакдаги вазият бўйича изоҳ бермаган.
Зебакдаги жанглар Бадахшондаги умумий вазият кескинлашган бир пайтда юз бермоқда. Бундан бир ҳафта олдин, 17 июль куни, собиқ махсус кучлар офицери Абдул Қаюм Маланг бошчилигидаги янги қуролли «Сепоҳиян-е миҳан» («Ватан жангчилари») гуруҳи жангарилари Яфтал-е-Поён тумани маъмурияти биносини бир неча соат давомида эгаллаб, устига ўз байроғини кўтарган эди. Бу — 2021 йилда «Толибон» ҳокимиятга қайтганидан кейин антитолиб кучлар томонидан туман марказининг илк бор эгалланиши ҳисобланади. Айни вилоятда бир неча ҳафтадан бери толиблар сафида ҳам ички зиддият сақланиб қолмоқда. Бу можаро нуфузли маҳаллий қўмондон Жумахон Фотеҳ атрофида юзага келган бўлиб, у ҳаракат раҳбариятига қурол-яроғ ва ўз позицияларини топширишдан бош тортган.
Генерал Муҳаммад Ясин Зиё (Mohammad Yasin Zia)
Афғонистон Озодлик фронти (АОФ, инглизча Afghanistan Freedom Front, AFF) — «республикачи» антитолиб қаршилигининг икки асосий қуролли гуруҳидан бири бўлиб, яна бири Аҳмад Масъуд бошчилигидаги Миллий қаршилик фронти (МҚФ) ҳисобланади. У 2022 йил март ойида тузилган бўлиб, асосан Афғонистон республикаси давридаги собиқ армия ҳарбийлари ва махсус хизмат ходимларидан ташкил топган. Фронтга генерал-лейтенант Муҳаммад Ясин Зиё раҳбарлик қилади. У этник тожик бўлиб, Кобул вилоятининг Шакардара туманида туғилган. Ясин Зиё собиқ Мудофаа вазири ўринбосари, Тахор вилояти ҳокими (2015–2017) ва республика даврида Афғонистон Миллий армияси Бош штаби раҳбари (2020–2021) бўлган. Ташкилот ўзининг асосий мақсади сифатида толиблар ҳокимиятини қуролли йўл билан ағдариш ва Афғонистонда федератив тузум ўрнатишни эълон қилган.
2022 йилдан бошлаб АОФ Аҳмад Масъуднинг МҚФ билан ҳаракатларини мувофиқлаштириб келади. 2023–2024 йиллардан эса фаолияти кескин кенгайганини маълум қилган: ҳаракатнинг ўз маълумотларига кўра, ташкил этилганидан 2025 йил февраль ойи охиригача АОФ жангарилари мамлакатнинг 30 дан ортиқ вилоятида толибларга қарши жами 330 та амалиёт ўтказган. Фронт маълум қилишича, бу жараёнда 821 нафар толиб йўқ қилинган, 868 нафари яраланган, ўз томонидан эса 13 киши ҳалок бўлган. Бу рақамларни мустақил равишда текшириш имкони йўқ — улар фақат фронтнинг ўзи тарқатган хабарларга асосланган.
Ғарб кузатувчилари таъкидлашича, АОФ жангарилари ҳарбий тайёргарликка эга экани билан бошқа антитолиб гуруҳларидан ажралиб туради. Бироқ, амалиётда унинг толибларга қарши зарбалари ҳозирча мамлакатдаги ҳаракат ҳокимиятига жиддий таҳдиддан кўра, кичик ҳужумлар кўринишида қолмоқда.
