Кореянинг Green Hammer Co., Ltd компанияси Хоразм вилоятида 100 миллион долларлик чиқиндилардан электр энергияси ишлаб чиқариш заводини қуради. Бу Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёевнинг 14 сентябрдаги қарорида кўзда тутилган.
Завод кунига 800 тонна чиқиндини қайта ишлаш ва йилига 71 миллион киловатт-соат электр энергияси ишлаб чиқариш қувватига эга бўлади.
Лойиҳани 2026–2028 йилларда амалга ошириш режалаштирилган. Бунинг учун кореялик инвестор Ўзбекистонда хорижий корхона — лойиҳа компаниясини ташкил этади. Барча солиқ ва йиғимлар тўланганидан сўнг, лойиҳа компанияси лойиҳани молиялаштириш доирасида хорижий банкларда ҳисоб рақамларини очиши, кредитлар ва валюта маблағларини олиши ҳамда улардан фойдаланиши мумкин бўлади. Шунингдек, унга хорижий пудратчилар, етказиб берувчилар ва кредиторлар хизматларига ҳақ тўлашни Ўзбекистондаги банк ҳисоб рақамлари орқали амалга оширмасдан, тўғридан-тўғри тўлашга рухсат этилади.
Корхона Урганч туманидаги 15 гектар майдонда жойлаштирилади. Бу ерда чиқиндиларни утилизация қилиш ва қайта ишлашга ихтисослашган экосаноат зонаси ташкил этилади.
Green Hammer компанияси ва Ўзбекистон ҳукумати номидан Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги ўртасидаги инвестиция шартномаси 2026 йил 14 сентябрда имзоланди. Бундан аввал, 11 сентябрь куни инвестор «Ўзэнергосотиш» АЖ билан ишлаб чиқарилган электр энергиясини харид қилиш, Чиқиндиларни бошқариш ва циркуляр иқтисодиётни ривожлантириш агентлиги билан эса қаттиқ маиший чиқиндиларни етказиб бериш бўйича келишувлар тузган. Ҳар икки келишув 30 йил муддатга тузилган.
Хоразмдаги лойиҳа Ўзбекистонда чиқиндиларни қайта ишлаш соҳасига кореялик инвесторларни жалб этиш бўйича биринчи тажриба эмас. 2018 йилда Ўзбекистон ҳукумати Жанубий Кореянинг яна бир компанияси — Sejin G&E Co., Ltd иштирокидаги лойиҳани маъқуллаган. Компания Тошкент вилоятида хорижий корхона ташкил этиши ва 2018–2020 йилларда 55 миллион доллар миқдорида тўғридан-тўғри инвестиция жалб этиши керак эди.
Лойиҳа Тошкент вилоятидаги «Оҳангарон» ва «Майдонтоғ» маиший чиқиндилар полигонларида ҳосил бўладиган полигон гази — метандан электр энергияси ишлаб чиқариш учун 12 та генератор ва ёрдамчи ускуналар ўрнатилишини назарда тутган. Умумий ишлаб чиқариш қуввати камида 16 мегаватт бўлиши керак эди. 2023 йил январь ойида мажмуа пойдеворига тамал тоши қўйиш маросими бўлиб ўтди. Унда Жанубий Корея делегациясига атроф-муҳит вазири ўринбосари Ю Чечул бошчилик қилди.
Бироқ Kun.uz маълумотларига кўра, ушбу лойиҳа бўйича ишлар тўрт йилдан ортиқ вақт давомида амалга оширилмаган. Лойиҳа юзасидан музокаралар 2020, 2021 ва 2022 йилларда давом этган. Sejin компанияси 55 миллион доллар жалб этиш режаси ҳақида 2024 йилда ҳам хабар берилган. Кечикиш сабаблари очиқ манбаларда келтирилмаган.
Умуман, Ўзбекистонда чиқиндиларни электр энергиясига айлантириш бўйича 11 та лойиҳани амалга ошириш режалаштирилмоқда. Уларнинг умумий қиймати 1,56 миллиард долларга баҳоланмоқда. Хитой компаниялари билан умумий қиймати 933 миллион доллар бўлган олтита лойиҳа Қашқадарё, Самарқанд, Тошкент, Андижон, Фарғона ва Наманган вилоятларини қамраб олади. Яна умумий қиймати 625 миллион доллар бўлган бешта истиқболли лойиҳа Сингапур, Жанубий Корея ва Хитой компаниялари иштирокида Қорақалпоғистон, Жиззах, Сурхондарё, Бухоро ва Хоразм вилоятларида амалга оширилади.
Корхоналар тўлиқ ишга туширилганидан сўнг, улар йилига 5,5 миллион тонна қаттиқ маиший чиқиндини қайта ишлайди, электр энергияси ишлаб чиқариш ҳажми эса 2,235 миллиард кВт·соатни ташкил этади. Биринчи заводларни 2026 йилдаёқ ишга тушириш режалаштирилган.
Эслатиб ўтамиз, 2025 йил сентябрь ойида Тошкентда Ўзбекистонда тиббий чиқиндиларни ёқиш орқали иссиқлик энергияси ишлаб чиқарадиган биринчи завод ишга туширилган.
Аввалроқ Ўзбекистонда ҳар йили 14 миллион тонна чиқинди ҳосил бўлиши, бироқ уларнинг атиги 4–5 фоизи қайта ишланиши қайд этилганди. Шу билан бирга, чиқинди полигонларида ҳосил бўладиган 7 миллион тоннадан ортиқ иссиқхона газлари атмосферага чиқарилади, 43 минг тонна заҳарли фильтратлар эса тупроққа сингиб кетади.
