Ўзбекистон Миллий медиаини қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш жамоат фонди мамлакатда медиа истеъмоли бўйича илк миллий тадқиқот натижаларини тақдим этди. Сўровнома фуқароларнинг янгиликларга юқори даражада қизиқишини, ахборот манбалари сифатида Telegram ва телевидениенинг етакчилик қилаётганини, шунингдек, давлатнинг O'zbekiston 24 телеканалига юқори ишонч билдирилишини кўрсатди. Бу ҳақда Медиа жамоат фонди хабар берди.
Масс-медиа фонди таъкидлашича, тадқиқот дастлабки ўрганиш хусусиятига эга бўлиб, медиадан фойдаланиш бўйича илк таҳлилий манзарани тақдим этади. Янада чуқурроқ маълумот олиш учун турли йўналишлар бўйича алоҳида тадқиқотлар ўтказиш режалаштирилган.
Тадқиқот 2026 йил 8–19 сентябрь кунлари яшаш жойида шахсий интервью ўтказиш усулида амалга оширилган Унда мамлакатнинг барча 14 та ҳудудидан 18 ёшдан катта 1411 киши иштирок этди: уларнинг 53,9 фоизи шаҳар, 46,1 фоизи қишлоқ аҳолиси. Фонд маълум қилишича, кўп босқичли танланма гендер, ёш ва ҳудудий тафовутларни ҳисобга олган ҳолда, маълумотларнинг миллий даражада репрезентативлигини таъминлаган.
Натижаларга кўра, сўровда қатнашганларнинг 50,4 фоизи мамлакатдаги воқеаларни мунтазам кузатиб боради, яна 30,4 фоизи эса уларга вақти-вақти билан қизиқиш билдиради.
Тадқиқот иштирокчиларини энг кўп қизиқтирган мавзулар қаторига Ўзбекистондаги воқеалар (56 фоиз), халқаро кун тартиби (40 фоиз), маҳаллий ва вилоятлардаги воқеалар (22 фоиз), давлат бошқаруви ва сиёсат (21,7 фоиз), таълим ва фан (20,7 фоиз) кирган.
Янгиликларнинг асосий манбалари сифатида Telegram каналлари (51,6 фоиз), телевидение (44,6 фоиз) ва ижтимоий тармоқлар (41,6 фоиз) кўрсатилган.
Кейинги ўринларда YouTube ва видеоблоглар (31,3 фоиз), интернет нашрлари ва янгиликлар сайтлари (30 фоиз) туради. Респондентлар ушбу манбаларга мурожаат қилишнинг асосий сабаблари сифатида ахборотнинг тезкор тақдим этилишини (48,6 фоиз), манбага ишончни (31,3 фоиз), исталган вақтда фойдаланиш имкониятини (31 фоиз), ахборот тақдим этиш шаклининг қулайлигини (30,9 фоиз) ва бепул фойдаланиш имкониятини (24,1 фоиз) кўрсатган.
Радио, шунингдек, босма ва онлайн матбуот янгиликлар манбаи сифатида камроқ тилга олинган — уларни респондентларнинг тегишлича 21,9 ва 28,3 фоизи қайд этган.
Ёшга қараб тафовут яққол кўзга ташланади: 18–24 ёшдаги ёшлар ахборотни асосан Telegram (66,2 фоиз) ва ижтимоий тармоқлардан (54,4 фоиз) олади. 55 ёшдан катта респондентлар эса телевидениега содиқ қолмоқда (77,4 фоиз). Сўровда қатнашганларнинг 67,5 фоизи телевизион контент томоша қилади.
Бироқ, ишонч даражаси бўйича телевидение етакчилик қилмоқда: респондентларнинг 44,3 фоизи унга ишонади. Telegram каналларига эса атиги 11,3 фоиз, янгиликлар сайтларига 7,4 фоиз ишонч билдиради.
Телевидениега ишонч ёш ўтган сари ортиб боради: 18–24 ёшдагилар орасида бу кўрсаткич 23,1 фоизни, 55 ёшдан катталар орасида эса 70,6 фоизни ташкил этади. Аксинча, аксарият рақамли манбаларга ишонч ёш ўтган сари пасаяди.
Телеканаллар орасида энг юқори ишончга O'zbekiston 24 сазовор бўлган: томошабинларнинг 41,7 фоизи уни асосий ахборот манбаи, 52,8 фоизи эса энг ишончли манба сифатида танлаган.
Телеканалларга бўлган қизиқиш таркибида Milliy TV, O'zbekiston 24, Zo'r TV ва Sevimli TV етакчи ўринларни эгаллайди. Танлов жинс ва ёшга қараб фарқ қилади: эркаклар спорт каналларини, аёллар эса Milliy TV ва Sevimli TV каналларини кўпроқ танлайди.
Telegram янгиликларни тезкор олишнинг асосий воситаси бўлиб қолмоқда. Мессенжердан фойдаланувчилар улуши 86,1 фоизга етади, уларнинг 85,3 фоизи унга кунига бир неча марта киради. Сўров иштирокчиларининг 55,2 фоизи Ўзбекистон янгиликлари каналларига, 27,1 фоизи эса халқаро янгиликлар каналларига обуна бўлган.
Ижтимоий тармоқлардан фуқароларнинг 64,8 фоизи, 18–24 ёшли ёшларнинг эса 84 фоизи фойдаланади. Бу борада Instagram етакчилик қилади: ушбу ёш гуруҳидаги респондентларнинг 92,7 фоизи ундан фойдаланади.
Респондентлар медиа соҳасидаги асосий таҳдид сифатида ёлғон хабарларни кўрсатган. Сўровда қатнашганларнинг 46,6 фоизи сохта янгиликлар тарқалишини замонавий ОАВнинг энг долзарб муаммоси деб ҳисоблайди. Улар нотўғри ахборотга кўпроқ YouTube (50,1 фоиз), Telegram (44 фоиз) ва ижтимоий тармоқларда (38,4 фоиз) дуч келишини билдирган. Респондентларнинг 77,4 фоизи ОАВнинг ишончсиз маълумот тарқатгани учун жавобгарлигини кучайтириш тарафдори бўлган.
Тадқиқот иштирокчиларининг фикрича, ОАВ фаолиятидаги долзарб муаммолар қаторига объективлик ва холисликнинг етарли эмаслиги (33,1 фоиз), давлат органлари шаффофлигининг пастлиги (30,6 фоиз), журналистларнинг ахборот олиш имкониятлари чеклангани (27,4 фоиз), уларнинг касбий тайёргарлиги етарли эмаслиги (20,4 фоиз) ва таҳлилий материаллар камлиги (20,3 фоиз) ҳам киради.
Респондентларнинг 75,9 фоизи ахборотнинг ишончлилигини давлат томонидан назорат қилиш тарафдори бўлган. 18,2 фоизи эса хавфсизлик ва ахлоқ масалаларида ОАВни қисман давлат томонидан тартибга солишни қўллаб-қувватлаган.
Сўровда қатнашганларнинг 49,7 фоизи Ўзбекистонда сўз эркинлиги ва ОАВ мустақиллиги даражасини ижобий баҳолаган. Улар журналистлар ўз фикрини эркин билдириши ва турли мавзуларни ёритиши мумкинлигини қайд этган.
Респондентлар нархлар, бандлик ва ижтимоий ёрдам ҳақидаги маълумотлар (41,3 фоиз), шунингдек, аҳолининг кундалик муаммолари тўғрисидаги ахборот (40,6 фоиз) етишмаслигини таъкидлаган.
Масс-медиа фонди директори Жаҳонгир Азимовнинг таъкидлашича, тадқиқот «республика медиа маконида кечаётган жараёнларнинг умумий манзарасини телевидение, радио, босма ва онлайн ОАВни қамраб олган ҳолда кўрсатди». Унинг сўзларига кўра, ёш, жинс ва яшаш жойи бўйича олинган кўрсаткичлар «жуда синчковлик билан ўрганишни талаб қилади». У, шунингдек, янада чуқур ва холис маълумотлар олиш учун ҳар бир йўналиш бўйича алоҳида батафсил тадқиқотлар зарурлигини таъкидлаб, фонд бу ишни давом эттиришга тайёрлигини билдирган.
«Бугун тақдим этилган натижалар барча бенефициарлар учун амалий манба бўлади ва янада хабардор, барқарор ҳамда медиасаводхон жамият барпо этиш йўлидаги ҳамкорликни давом эттиришга хизмат қилади, деб умид қиламан», — деб қайд этди Европа Иттифоқининг Ўзбекистондаги Делегацияси муваққат ишлар вакили Рената Врубель.
Тақдим этилган тадқиқот Ўзбекистон Миллий медиаини қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш жамоат фонди, Ўзбекистондаги Европа Иттифоқи делегацияси ҳамда Президент администрацияси ҳузуридаги ОАВ учун контент тайёрлаш марказининг қўшма ташаббусидир. Дала тадқиқотларини «Ижтимоий фикр» Республика жамоатчилик фикрини ўрганиш маркази ўтказган. Лойиҳанинг иккинчи босқичида Ўзбекистоннинг олти ҳудудида журналистлар, матбуот хизматлари ходимлари ва блогерлар учун тренинглар ташкил этилади.
