uza.uz сайтидан олинган сурат
Ўзбекистон ҳукумати техноген хусусиятли фавқулодда вазиятлардан жабрланганларга компенсацияни баҳолаш ва тўлаш тартибини тасдиқлади. Тегишли қарор (606-сон) 2026 йил 3 ноябрда имзоланган бўлиб, 4 ноябрдан кучга кирди.
Ҳужжат жисмоний шахсларнинг ҳаёти, соғлиғи ва мол-мулкига етказилган зарарни қоплаш механизмини белгилайди. Шунингдек, у техноген хусусиятли фавқулодда вазиятлар (ФВ) тоифасига кирувчи ҳодисалар рўйхатини мустаҳкамлайди.
Рўйхатга транспорт ҳалокатлари ва фалокатлари, кимёвий ҳамда ёнғин-портлаш хавфи бўлган объектлардаги авариялар киритилган. Бундан ташқари, энергетика ва коммунал хўжалиги тизимларидаги авариялар, бино конструкцияларининг тўсатдан қулаши ҳам шу рўйхатдан жой олган. Радиоактив ва экологик хавфли моддалардан фойдаланиш билан боғлиқ ҳодисалар ҳамда гидротехник фалокатлар ҳам мазкур рўйхатга киритилди.
Республика ва трансчегаравий миқёсдаги ФВ чоғида зарарни баҳолаш учун махсус ҳукумат комиссияси ишлайди. Ҳудудларда ва маҳаллий даражада эса ҳудудий комиссиялар тузилади. Маҳаллий ФВларда соҳавий вазирликлар экспертларидан иборат махсус комиссия тузилиши мумкин.
Тўловларни молиялаштириш туман ва шаҳар ҳокимликлари ҳузуридаги махсус жамғармаларга юклатилди. Ушбу жамғармалар Қорақалпоғистон республика бюджети, вилоят ва шаҳар бюджетлари ҳамда захира жамғармалари маблағлари ҳисобидан шакллантирилади.
Тўловлар суд томонидан айбдор шахслар аниқлангунига қадар амалга оширилади. Агар айбдор ташкилотлар ёки мансабдор шахслар зарарни ўз вақтида қоплай олмаса, пул маблағлари жамғармадан ажратилади. Кейинчалик бу маблағлар айбдорлардан регресс тартибида ундириб олинади.
Жабрланганлар ФВ юз берган пайтдан бошлаб 30 кун ичида ариза топширишлари лозим. Комиссия мурожаатни 10 кун ичида кўриб чиқади ва мол-мулкни кўздан кечириш далолатномасини тузади. Жабрланувчи ҳамда баҳолаш ташкилоти иштирокида зарарни баҳолаш учун яна 10 кун ажратилади.
Бир марталик моддий ёрдам миқдори оқибатларнинг оғирлик даражасига боғлиқ.
▪️ Ҳалок бўлганларнинг оилалари базавий ҳисоблаш миқдорининг (БҲМ) 500 бараваригача, яъни 220 миллион сўм (18 минг доллардан зиёд) олади. Бу маблағ эр-хотин, фарзандлар, ота-она ва қарамоқда бўлган шахслар ўртасида тенг тақсимланади.
▪️ Оғир тан жароҳати олган фуқароларга БҲМнинг 200 бараваригача — 88 миллион сўм (7,3 минг доллар) тўланади.
▪️ Соғлиғига ўртача оғирликдаги шикаст етказилганда тўлов БҲМнинг 150 бараваригача (66 миллион сўм, 5,5 минг доллар), енгил шикаст етказилганда эса 100 бараваригача (44 миллион сўм, 3,6 минг доллар) бўлади.
Ушбу низом ўзбошимчалик билан ёки давлат рўйхатидан ўтказилмасдан қурилган биноларга нисбатан татбиқ этилмайди. Юк кўтарувчи конструкциялар ноқонуний ўзгартирилган ҳолатлар бундан мустасно. Фойдали қазилмаларни ноқонуний қазиб олиш ҳамда техник ёки ёнғин хавфсизлиги қоидаларига риоя қилмаслик оқибатида етказилган зарарга ҳам компенсация назарда тутилмаган. Ҳужжат зарур бўла туриб ўтказилмаган капитал таъмирлашни талаб этувчи объектларга ҳам тааллуқли эмас.
Алоҳида қайд этилишича, суғурта мавжуд бўлган тақдирда зарар, биринчи навбатда, суғурта компанияси томонидан қопланади. Жамғармалар эса суғурта бўлмаганда ёки у зарарни тўлиқ қопламаган тақдирда жалб этилади.
Пул тўловларидан ташқари, ҳужжатда эвакуация қилиш, қурилиш материаллари ва дори-дармонлар ажратиш назарда тутилган. Жабрланганлар янги уй қурилиши даврида турар жой ижараси учун ҳам компенсация олишлари мумкин. Электрон онлайн-аукционлар орқали 0,04 гектаргача ер участкасини сотиб олиш имконияти ҳам кўзда тутилган.
