Reuters фотосурати
Россия Афғонистонда ҳукмронлик қилаётган толибларга ҳарбий-техник ҳамкорликни афғон армиясида ишлатилаётган совет ва Россия ҳарбий техникасини таъмирлаш билан бошлашни таклиф қилди. Бу ҳақда Россия президентининг Афғонистон бўйича махсус вакили Замир Кабулов РИА Новостига маълум қилди.
Унинг сўзларига кўра, айнан эски техникани тиклаш 27 май куни Москва вилоятида бўлиб ўтган Халқаро хавфсизлик форумида Москва ва Кобул имзолаган ҳарбий-техник ҳамкорлик тўғрисидаги битимни қўллашнинг биринчи амалий босқичи бўлиши керак. Келажакда, Кабулов айтганидек, янги ҳарбий тизимларни етказиб бериш ҳам мумкин.
Афғонистон Мудофаа вазирлиги маълумотларига кўра, толиблар армияси ҳали ҳам ўнлаб совет Т-55 ва Т-62 танклари, БМП-1 ва БМП-2 пиёда жанговар машиналари, Ми-17 ва Ми-24 вертолётлари хизмат қилмоқда. Сўнгги йилларда толиблар ушбу ускунанинг бир қисмини узоқ муддатли сақлашдан сўнг хизматга қайтаришга ҳаракат қилмоқда.
Military Balance маълумотларига кўра, Афғонистон ҳукуматида учта Ан-26 ва битта Ан-32 транспорт самолёти, совет услубидаги артиллерия, шу жумладан 122 мм Д-30 гаубицалари, БМ-21 «Град» кўп учирувчи ракета тизимлари, 82 мм 2Б14 «Поднос» миномётлари, шунингдек, кўп сонли ўқотар қуроллар мавжуд.
Шу билан бирга, «Толибон» армияси турли хил қуролли гуруҳлардан тузилган мураккаб тузилма бўлиб қолмоқда. Россия Фанлар академияси Шарқшунослик институти илмий ходими Муҳаммад Умар Нессар аввалроқ Кобул Покистонга қарши самаралироқ курашиш учун вертолётлар ва ҳаво ҳудуди устидан назоратни тиклаши кераклигини таъкидлаган эди. Стратегия ва технологиялар марказининг катта илмий ходими Юрий Ляминнинг айтишича, толиблар ускуналар, ўқ-дорилар, арзон дронлар ва ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари учун эҳтиёт қисмларга муҳтож.
Ляминнинг сўзларига кўра, «Толибон» гиёҳванд моддалар ва терроризмга қарши кураш бўйича келишувларга амал қилар экан, Россия барқарор Афғонистондан наф кўради.
«Толиблар буни қилаётган экан, ҳарбий-техник ҳамкорлик ҳам зарур. Лекин унинг асосини белгилашда Кобулнинг қўшнилари билан алоқалари ҳам муҳим», — дея қайд этади эксперт.
Хусусан, Кремль ва толиблар ўртасидаги ҳамкорлик мавзуси Тожикистон учун нозик масала бўлиб қолмоқда. Душанбе Афғонистон билан узун чегарага эга, толиблар ҳукуматини тан олмаган ва доимий равишда Кобулда инклюзив ҳукумат яратишни талаб қилмоқда. Шу билан бирга, Тожикистон Россия билан яқин ҳарбий ҳамкорликни давом эттирмоқда: мамлакатда 201-Россия ҳарбий базаси — РФнинг хориждаги энг йирик ҳарбий объекти жойлашган.
Москванинг «Толибон» билан ҳарбий-техник ҳамкорлик тўғрисидаги келишуви ва Кабуловнинг техникани таъмирлаш ҳақидаги баёнотига Тожикистон расмийлари томонидан ҳалигача жамоатчилик муносабати билдирилгани йўқ.
Толиблар билан очиқдан-очиқ тўқнаш келаётган Покистон келишувга расман изоҳ бермаган. Шу билан бирга, толиблар ҳукумати Мудофаа вазири Муҳаммад Ёқуб Москвадан қайтгач, Покистон Афғонистон ҳудудига ҳужум қилишга «тез орада журъат эта олмаслигини» ва Россия билан келишувни амалга ошириш яқин келажакда бошланишини айтди.
Айни пайтда, Кремлнинг толиблар билан ўзаро ҳамкорлиги 2017 йилнинг январида муҳокама қилинган эди. Кейин Афғонистоннинг Қундуз вилояти собиқ раҳбари Умар Сафи пуштун тилидаги Spogmai радиосига толиблар носоз ёки қўлга олинган танклар ва оғир техникаларни Тожикистонга жўнатгани, у ерда Россия мутахассислари томонидан таъмирлангани ҳақида айтганди. Унга кўра, таъмирдан сўнг техника Панж орқали Афғонистонга қайтган. Ўшанда Тожикистон расмийлари бу маълумотни рад этганди.
Бу айбловлар фонида Кабулов Москва «Толибон» билан алоқада эканини тасдиқлади. У буни Россия дипломатик ваколатхоналари ва фуқаролари хавфсизлиги, шунингдек, ИШИД*га қарши кураш масалалари билан изоҳлади. Кабуловнинг сўзларига кўра, Россия ва толибларнинг бу гуруҳга қарши курашишдаги манфаатлари бир-бирига мос келади.
ℹ️ «Толибон» ҳаракати Афғонистонда 2021 йили АҚШ ва НАТО қўшинлари чиқиб кетганидан сўнг ҳокимиятни қўлга киритганди. 2025 йил апрелида Россия мазкур ҳаракатни террорчилик ташкилотлари рўйхатидан чиқариб ташлади ва ўша йилнинг июль ойида Толибон ҳукуматини расман тан олди ва Афғонистон Ислом Амирлигининг Москвадаги элчисини қабул қилди. Толиблар ҳокимиятга қайтганидан бери ҳам ички мухолифларга, жумладан ИШИДга қарши ҳам, чегараолди ҳудудларида ҳам амалиётлар ўтказди.
* РФ ва Ўзбекистонда террорчи сифатида тан олинган ташкилот.
