Энг долзарб глобал хатарлар рейтингида кенг кўламли уруш биринчи ўринни эгаллади. Унинг хавфи дунёнинг барча минтақаларида сезилмоқда. Бу ҳақда 1300 нафар сиёсатчи, жамоат арбоби, тадбиркор ва олим иштирокида ўтказилган сўровнома натижаларига асосланган Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг янгиланган ҳисоботида маълум қилинди.
2024 йилдаги шу каби тадқиқот билан таққослаганда, уруш яқин вақт ичида юзага келиши мумкин бўлган таҳдидлар рўйхатида бирданига 16 поғона юқорилади. Респондентларнинг 36 фоизи ҳарбий ҳаракатлар оқибатлари бир йил ичида инсониятнинг катта қисмига таъсир қилиши мумкин, деб ҳисоблайди. 76 фоиз эса бу яқин етти йил ичида содир бўлиши мумкинлигини истисно қилмайди.
Сўровнома натижаларига кўра, кенг кўламли уруш халқаро ҳамжамият энг кам даражада тайёргарлик кўрган таҳдидга айланган. Таҳлилчиларнинг қўшимча қилишича, мазкур хавф тўрт мезон бўйича энг юқори олтиликка кирган: аҳамияти, юзага келиш эҳтимоли бўйича яқинлиги, бошқа хатарлар билан ўзаро боғлиқлиги ва унга жавоб беришга тайёргарликнинг етарли эмаслиги билан.
Қайд этилишича, икки йил аввал таҳдидлар рейтингида экологик вазиятнинг ёмонлашуви, дезинформация ва пандемиялар етакчилик қилган. Ҳозир эса урушдан ташқари, сиёсий кескинлик ва қонун устуворлигининг заифлашуви ҳам энг юқори ўринларни эгаллаган.
Шу билан бирга, Марказий ва Жанубий Осиё, Африка ҳамда Океаниядан сўровда иштирок этганлар оммавий қиргин қуролларидан фойдаланишни асосий хатарлар қаторига киритган. Шарқий ва Жануби-Шарқий Осиёдан тадқиқотда қатнашганлар эса эҳтимолий глобал молиявий инқироз, сунъий интеллект ривожининг салбий оқибатлари ва ҳокимиятнинг технологик компаниялар қўлида жамланишидан жиддий хавотир билдирган.
Умуман олганда, БМТ ҳисоботида сунъий интеллектга алоҳида эътибор қаратилган. Чунки илғор технологиялардан фойдаланиш билан боғлиқ хатарлар энди икки йил аввалгига қараганда анча жиддий қабул қилинмоқда. Бундан ташқари, сўровда қатнашганларнинг аксарияти фикрига кўра, кўп томонлама тизим айнан технологик хатарларга қарши курашишга энг кам даражада тайёр.
Тадқиқот муаллифлари экологик муаммолар ва глобал исиш ҳамон муҳим хатарлар бўлиб қолаётганини таъкидламоқда. Уларнинг рейтингдаги ўрни пасайгани мазкур таҳдидларнинг жиддийлиги камайганини англатмайди. Бироқ, бу масалаларнинг аҳамияти пасайгани иқлим кун тартибига йўналтириладиган маблағлар қисқаришига олиб келиши мумкин.
БМТ экспертлари, шунингдек, сўровнома натижаларига кўра, хатарларни самарали бошқаришдаги асосий тўсиқлар мамлакатлар ўртасидаги мувофиқлаштириш механизмларининг заифлиги, сиёсий консенсуснинг мавжуд эмаслиги, ишонч ва ҳисобдорликнинг етишмаслиги эканини қайд этишади. Жавобларда устувор йўналишларни нотўғри белгилаш, жамоатчилик, сиёсий кучлар ва бизнес томонидан кучли қаршилик кўрсатилиши, маълумотлар ва ахборот етишмаслиги каби тўсиқлар ҳам кўп тилга олинган.
Кўплаб респондентлар хатарларни юмшатиш ва камайтириш чораларига етарли маблағ ажратилмаётганини билдирган. Бу келажакда хавфли табиий офатларга қарши туриш имкониятининг йўқолиши ва кўп томонлама институтларнинг инқирозга учрашига олиб келиши мумкин.
БМТ таъкидлашича, ҳисобот хатарларнинг идрок этилишига асосланган бўлиб, келажакни башорат қилмайди. Бироқ, таҳдидлар ҳақидаги тасаввурлар сиёсий қарорлар қабул қилиниши ва ресурсларни тақсимлашга таъсир кўрсатади. Бу эса дунё қайси инқирозларнинг олдини олишга қодир бўлишини белгилаб беради.
