Буюк Британия 8 октябрь куни Қирғизистонда рўйхатдан ўтган учта компания ва бир нафар қирғизистонлик мансабдор шахсни санкциялар рўйхатига киритди. Бу ҳақда Британия Ташқи ишлар вазирлигининг санкциялар тўғрисидаги расмий билдиришномасида маълум қилинган. Чекловлар «Процессинг КейДжи» ОАЖ, «ТокенСпот» ЁАЖ, «Цунами Пейментс» МЧЖ ҳамда «Процессинг КейДжи» директори Улан Букабаевга нисбатан жорий этилди. Ушбу тўртта субъектнинг барчаси Россияга нисбатан Британия санкциялари режими доирасида рўйхатга киритилган.
Economist.kg нашри ёзишича, компанияларга нисбатан активларни музлатиш, траст хизматлари ва интернет хизматларига оид чекловлар, шунингдек, Британия банкларининг улар билан корреспондентлик муносабатларини ўрнатиши тақиқланиши каби чоралар белгиланган. Шунингдек, Британия молия ташкилотларига ушбу компаниялар фойдасига, улардан ёки улар орқали тўловларни амалга ошириш тақиқланган. Лондоннинг таъкидлашича, мазкур компаниялар Россия ҳукуматига манфаат келтирадиган ёки уни қўллаб-қувватлайдиган фаолият билан шуғулланаётган бўлиши мумкин, деб гумон қилиш учун етарли асослар мавжуд.
Рўйхатдаги энг эътиборга молик субъект — «Процессинг КейДжи» компаниясидир. Санкциялар рўйхатидаги карточкада унинг бош тузилмаси сифатида Қирғизистон Молия вазирлиги кўрсатилган. Economist.kg маълумотларига кўра, вазирлик 2025 йил июль ойида компаниянинг ягона акциядорига айланган. Компанияга RUS3756 идентификатори берилган. У VexPay тўлов платформасини ривожлантирмоқда. Бу Қирғизистон ҳукумати кафолатлайдиган векселлар асосида халқаро савдо учун мўлжалланган B2B хизматидир. «Процессинг КейДжи» компаниясининг ўзи ушбу векселларни чиқариш, ўтказиш ва улар бўйича ҳисоб-китобларни амалга ошириш билан шуғулланади. Британия ҳужжатида компаниянинг веб-сайтлари қаторида vexpay.net ҳам кўрсатилган.
2025 йил ёзида Букабаев янги процессинг маркази савдо-молиявий операциялар билан шуғулланишини ва SWIFT тизимининг муқобилига айланишини маълум қилган эди. Бир неча кун олдин Financial Times газетаси Россиянинг A7 тармоғи вакиллари 2025 йил апрель ойида VexPay платформасини Қирғизистон мансабдор шахсларига SWIFT муқобили сифатида тақдим этгани ҳақида ёзган. Қирғизистон Молия вазирлиги ва «Процессинг КейДжи» компанияси ташқи назорат мавжудлиги ҳақидаги даъволарни рад этган. Британиянинг санкциялар жорий этишга оид асослантиришида A7 тармоғи сабаб сифатида кўрсатилмаган. Лондон Букабаевни мамлакатга кириш ҳуқуқидан маҳрум қилди ва унинг директорлик лавозимларини эгаллаш ҳуқуқини чеклади.
«ТокенСпот» (RUS3758) — криптовалюта биржаси. У Бишкек шаҳрида рўйхатдан ўтган бўлиб, Россия ва МДҲнинг бошқа мамлакатларидаги фойдаланувчиларга йўналтирилган. Компания сайтидаги маълумотларга кўра, платформа орқали криптовалютани рубль ва бошқа валюталарда сотиб олиш ва сотиш мумкин. Шунингдек, банк орқали пул киритиш ва чиқариш усуллари, спот ва фьючерс бозорлари ҳамда биржадан ташқари савдо (OTC) бўлими мавжудлиги кўрсатилган. Crypto.ru нашридаги шарҳга кўра, биржа Қирғизистон Иқтисодиёт вазирлиги ҳузуридаги молиявий регулятор лицензияси асосида ишлайди. Британия томони компанияни Лондон стратегик аҳамиятга эга деб ҳисоблайдиган Россия молия секторидаги фаолиятда айбламоқда.
«Цунами Пейментс» (RUS3763) — 2024 йил 7 февралда рўйхатдан ўтказилган тўлов компанияси. Шу йилнинг 20 июнь куни Қирғизистон Миллий банки унга иккита лицензия берган. Биринчи лицензия учинчи шахсларнинг тўловларини процессинг ва клирингдан ўтказиш, иккинчиси эса товарлар ва хизматлар учун тўловларни қабул қилиш ва амалга ошириш ҳуқуқини беради. Компания ўз сайтида интернет-эквайринг платформаси сифатида таърифланган. У банк карталари, тезкор тўловлар тизими (СБП) ва SberPay орқали тўловлар, мунтазам тўловлар ҳамда компания бренди туширилган тўлов шаклларини қабул қилади. Аввал компания таъсисчилари сифатида Павел Нечаев ва Роман Морев, директор сифатида эса Мелис Умарходжаев кўрсатилган. Ҳозирги реестрда бошқа раҳбар — Қуват Шабданалиев қайд этилган. Компаниянинг мақоми «қайта рўйхатдан ўтказиш» деб кўрсатилган.
Британия санкциялар рўйхатига киритилишнинг ўзи Қирғизистон банкларидаги ҳисобварақлар автоматик тарзда блокланишини англатмайди. Чекловлар, биринчи навбатда, Британия шахслари ва Буюк Британия юрисдикциясига тушадиган операциялар учун мажбурий ҳисобланади. Бироқ, бошқа мамлакатлардаги банклар ва компаниялар ҳам хавфларни юқори деб баҳоласа, ушбу субъектлар билан операцияларни амалга оширишдан бош тортиши мумкин. Бу, айниқса, халқаро тўловлар ва валюта операциялари учун муҳим аҳамиятга эга.
Лондоннинг қарори АҚШ санкцияларидан бир ҳафта ўтиб эълон қилинди. 1 октябрь куни АҚШ Молия вазирлиги A7 Network ташкилотига нисбатан санкциялар жорий этганди. Молиявий жиноятларга қарши курашиш бошқармаси — FinCEN ушбу ташкилот операцияларида Қирғизистон муҳим ўрин тутишини қайд этган. A7 компаниясининг субагентлари 2025 йил январидан 2026 йил июнига қадар 17 миллиард АҚШ долларидан ортиқ маблағ айланмасини амалга оширган.
